Chính sự phán xét về đạo đức của người phụ nữ

Chính sự phán xét về đạo đức của người phụ nữ là loại bạo lực nguy hiểm và khó chống đỡ nhất vì nó vô hình. Dù không có lỗi, họ vẫn cảm thấy xấu hổ, mặc cảm và không thể thoát ra được.

Đầu tháng 7, dư luận xôn xao với trường hợp bé gái 14 tuổi bị ba thanh niên hãm hiếp. Tin tức này được đưa lên hầu hết các báo. Trong số đó, tôi chú ý tới một bài viết (thể hiện quan điểm riêng của tác giả) cho rằng bé gái ấy hư và ba đối tượng hiếp dâm bất đắc dĩ biến thành nạn nhân của vụ việc. Ngạc nhiên hơn, có khá nhiều ý kiến bình luận ủng hộ quan điểm ấy.

Mới đây, một thái độ tương tự được thấy với trường hợp một bạn gái đi xe giường nằm bị phụ xe đụng chạm trong khi cô đang ngủ. Nhà xe đã không đồng ý dừng xe và xử lý vụ việc. Khi cô gái đưa tình huống này lên mạng, cô đã bị nhắc nhở bởi một số người và cho rằng chính cô đã tạo điều kiện cho việc này xảy ra vì con gái đi đường xa mà lại mặc váy.

Quấy rối tình dục và cưỡng hiếp đều là những tội danh đã được quy định trong luật pháp Việt Nam và trong luật không phán xét hành động của nạn nhân. Tòa án sẽ quyết định ai là người có tội, ai là nạn nhân. Tuy nhiên, một vụ việc bạo lực không chỉ bị xét xử bởi tòa án pháp lý mà còn bị xét xử bởi tòa án xã hội – chính là những lời bình luận như trên.

Những lời bình luận ác ý - loại bạo lực vô hình ảnh hưởng nặng nề đến tâm lý của nạn nhân. Ảnh minh họa: Internet.


Giả sử ba thanh niên trên kia có bị xử lí theo pháp luật, bé gái 14 tuổi sẽ sống tiếp thế nào khi cô từ nạn nhân đã trở thành người gây tội? Người ta sẽ oán trách cô vì đã đẩy ba thanh niên vào vòng lao lý và cho rằng nếu cô ‘ngoan’, không uống rượu, không ra ngoài ban đêm thì vụ việc đã không xảy ra.

Trường hợp bạn gái bị lạm dụng trên xe khách cũng vậy. Cô đã bị lạm dụng nhưng dường như rất cô đơn trên con đường đi tìm công lý. Cả lái xe, cán bộ giám sát của nhà xe đều không thể hiện thiện chí muốn xem xét và giải quyết sự việc một cách nghiêm túc.

So với các trường hợp ‘thượng cẳng chân, hạ cẳng tay’, bạo lực và lạm dụng tình dục vẫn bị e ngại khi nói đến, thậm chí không dám nói. Tuy nhiên, trong hai trường hợp trên, điều đáng nói là sự phán xét về đạo đức của người phụ nữ. Không cần dùng đến sức mạnh thể chất nhưng sự phán xét này, theo Pierre Bourdieu – nhà xã hội học, triết học người Pháp - là một loại bạo lực nguy hiểm và khó chống đỡ nhất vì nó vô hình.

Chính loại bạo lực này đã giam hãm người phụ nữ làm cho họ cảm thấy xấu hổ, tội lỗi và luẩn quẩn không thể thoát khỏi bạo lực dù họ không có tội. Bản thân những người phán xét cũng có thể là nạn nhân của sự giam hãm này. Chịu sự kiểm soát của những suy nghĩ đó, họ làm tổn thương người khác nhưng lại tin rằng đó là điều phải làm.

Truyền thông có thể tác động hiệu quả giảm thiểu bạo lực và các tác động mà hình thức bạo lực này mang lại. Trong khi xã hội còn chịu nhiều ảnh hưởng của các định kiến đặc biệt là định kiến về phụ nữ, việc đăng những bài viết trái chiều hoặc những bài viết thể hiện quan điểm số đông nhưng mang tính định kiến cần phải rất cẩn trọng vì những bài viết này có thể làm củng cố thêm định kiến và làm trầm trọng thêm bạo lực vô hình.

Ngược lại, những bài viết mang tính phân tích, thách thức các định kiến dựa trên bằng chứng thuyết phục từ cuộc sống hay lịch sử, văn hóa lại giúp tăng cường năng lực phản biện xã hội - vũ khí sắc bén chống lại bạo lực vô hình.